Βρισκόμαστε στο νότιο τμήμα της χερσονήσου της Σιθωνίας στη Χαλκιδική, στην Ελλάδα μας! Οι δύο μεγαλύτερες κατοικημένες περιοχές είναι η Συκιά και η Σάρτη, οι οποίες αποτελούσαν τις ομώνυμες κοινότητες που ενώθηκαν ως Δήμος Τορώνης με το πρόγραμμα Καποδίστριας και αποτέλεσαν (1999-2010) τα ομώνυμα δημοτικά διαμερίσματα με έδρα τη Συκιά. Κατόπιν, ο Δήμος Τορώνης με την εφαρμογή του προγράμματος Καλλικράτης εντάχθηκε στον νέο Δήμο Σιθωνίας. Η περιοχή μας φημίζεται για τις εξωτικές παραλίες της, που και σε συνδυασμό με το βουνό Δραγουντέλι συνθέτουν και καθιστούν την όλη τοποθεσία ασυνήθιστα μαγευτική!
Δ. Δ. ΣΥΚΙΑΣ
Εδώ ανήκουν η Συκιά, η παραλία της Συκιάς, οι μικρότερες παραλίες Αϊ-Γιάννης, Γριάβας, Βαλτί, Αγριδιά, Τρανός Αϊ-Νικόλας, Πλατάνια (προς την ανατολική – βόρεια πλευρά) και οι παραλίες και οικισμοί Λιναράκι, Πηγαδάκι –η σκάλα της Συκιάς-, Τουρκολιμένας, Κληματαριά, Τηγάνια, Κριαρίτσι, Καλαμίτσι, Άμπελος, Πόρτο Κουφό, Τορώνη, Τριστινίκα (προς την ανατολική – νοτιοδυτική πλευρά).
Η Συκιά είναι κωμόπολη και απέχει 160 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη. Οι κάτοικοί της ασχολούνται κυρίως με την αλιεία, τη γεωργία, τη μελισσοκομία, την κτηνοτροφία και τον τουρισμό. Τα σπίτια διατηρούν το παραδοσιακό τους χρώμα σε ό,τι αφορά την αγιορείτικη αρχιτεκτονική. Στον οικισμό λειτουργούν Κ.Ε.Π., Ιατρείο, ΚΑΠΗ, Παιδικός Σταθμός, δύο Νηπιαγωγεία, Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο, Γενικό Λύκειο, ΕΛΤΑ, Υποθηκοφυλακείο, ενώ παλιότερα λειτουργούσε Ειρηνοδικείο και Αστυνομικός Σταθμός. Στη Συκιά εδράζονται δύο ποδοσφαιρικές ομάδες, ο «Γ.Α.Σ. Τορωναίος» και η «Νέμεσις». Ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού που ιδρύθηκε το 1981 ονομάζεται «Τα Συκιωτάκια».
Για την ονομασία «Συκιά» υπάρχουν αρκετές εκδοχές. Μια από αυτές αναφέρει ότι η ονομασία υιοθετήθηκε από μια γέρικη συκιά, γύρω από την οποία οικοδομήθηκε το σημερινό χωριό. Άλλη εκδοχή σχετίζει το όνομα με τη σκιά του Άθωνα (Άγίου Όρους) και μια άλλη ότι προήλθε από παράφραση της αρχαίας πόλης Σίγγος, που με το πέρασμα του χρόνου το «Σίγγος» έγινε «Σιγγιά» και τέλος «Συκιά». Τον 13ο αιώνα ένα πολύ μεγάλο τμήμα του Λογγού και κυρίως του εύφορου κάμπου της Συκιάς, ήταν αγιορειτικός παραγωγικός χώρος με μεγάλα μετόχια και σε αγιορείτικα έγγραφα του 14ου αιώνα το χωριό αναφέρεται με το όνομα « Λογγός ». Ήταν η έδρα μικρής διοικητικής περιφέρειας, γνωστής ως «κατεπανίκιο του Άπρω». Πότε μετονομάστηκε από «Λογγός» σε «Συκιά» δεν το γνωρίζουμε με χρονολογική ακρίβεια . Το πιο πιθανό είναι η αλλαγή της ονομασίας να έγινε ήδη από τον β΄ μισό του 16ου αιώνα, αφού σε οθωμανικά έγγραφα της εποχής συναντάμε το χωριό με το όνομα «Συκιά» ταυτόχρονα με το όνομα «Λογγός», ενώ πολύ αργότερα -το 1940- συναντάμε τον ονομασία «Συκέα». Η παλαιότερη θέση του χωριού ήταν κοντά στην παραλία, από τη τοποθεσία Άγιος Ιωάννης προς τα δυτικά (σημερινή «Παλαιόχωρα»). Λόγω όμως των πειρατικών επιδρομών το χωριό μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση, και αποτελεί έναν φυσικό κρυψώνα που από την πλευρά της παραλίας δύσκολα μπορεί κανείς να υπολογίσει την την ύπαρξή του.
Ο Ναός του -πολιούχου Αγίου Αθανασίου βρίσκεται στο κέντρο χωριού. Πρόκειται για μια τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, με νάρθηκα και υπερώο, κτισμένη στα 1819. Ο Ναός κάηκε από τα τουρκικά στρατεύματα το 1821, επισκευάστηκε το 1839 , αλλά ξανακάηκε κατά τα επαναστατικά γεγονότα του 1854 από τον Τσάμη Καρατάσο, ο οποίος αργότερα -στα1861- έστειλε τα απαραίτητα χρήματα για την ανοικοδόμησή του. Στην εποχή μας έγινε αναστήλωση του Ναού, η οποία ολοκληρώθηκε το 2019, συμπληρώνοντας 200 χρόνια από την πρώτη ανέγερσή του.
Το παλιό Δημοτικό Σχολείο βρίσκεται και αυτό στο κέντρο του χωριού, ανατολικά του Ναού και χτισμένο επιβλητικά πάνω σε ένα ύψωμα. Το υλικό δομής είναι ο εγχώριος γκρίζος γρανιτόλιθος, ο οποίος σε συνδυασμό με τα λιτά και αυστηρά νεοκλασικά χαρακτηριστικά (κορνίζες ανοιγμάτων, πεσσοί και πεσσόκρανα, γείσα κλπ.) καθιστούν το παλιό Σχολείο της Συκιάς ένα από τα εντυπωσιακότερα κτίρια της εποχής. Οι Συκιώτες το ονομάζουν -κυρίως λόγω της γεωγραφικής του θέσης- ως «Παρθενώνα της Συκιάς»!
Άλλα ακόμα αξιοθέατα που μπορεί κανείς να θαυμάσει σήμερα στη Συκιά είναι οι δύο ανεμόμυλοι στην παραλία, οι βυζαντινοί νερόμυλοι και το πηγάδι των Μηλέων, τα μετόχια και οι βυζαντινές βασιλικές, τα παραδοσιακά γραφικά σπίτια, το παλιό μεταξουργείο, το παλιό τελωνείο κ.α.
Στη δυτική πλευρά του χωριού και στον λόφο «Κούκος» εντοπίστηκε οικισμός με περιτείχισμα και νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου (1050 – 670 π.Χ.). Στο νεκροταφείο του οικισμού έχουν βρεθεί 100 περίπου τάφοι, οι οποίοι μαρτυρούν ότι επικρατούσε το ταφικό έθιμο της καύσης των νεκρών, που καίγονταν και η στάχτη τους τοποθετούνταν σε τεφροδόχα αγγεία που τα έθαβαν σε λάκκους. Ακόμα, τα κεραμικά που βρέθηκαν στην περιοχή φανερώνουν πως δεν πρόκειται για έναν απομονωμένο οικισμό, αλλά πως αυτός είχε σημαντικές εμπορικές σχέσεις με περιοχές της νότιας Ελλάδας.
Στη νεότερη ιστορία οι ανυπόταχτοι Συκιώτες έχουν πάντοτε συμβάλλει στους αγώνες του Έθνους. Σημαντικότερες στιγμές είναι η θυσία του Καπετάν Χάψα με τους 63 Συκιώτες στη μάχη των Βασιλικών -στις 10- Ιουνίου του 1821- ενάντια στον τουρκικό στρατό, στη θέση που από τότε προς τιμή τους ονομάζεται «Σκιωτούδια» (Συκιωτούδια) ή «Κομμένοι». Ακόμα, τα γεγονότα με τον Τσάμη Καρατάσο στη Συκιά στα 1854 και -επιπλέον- η ενεργή συμμετοχή στον Μακεδονικό Αγώνα καθώς και στους δύο Παγκοσμίους Πολέμους. Η Συκιά απελευθερώθηκε οριστικά από την τουρκική κατοχή τον Νοέμβριο του 1912, με τους Βαλκανικούς Πολέμους. Τότε ακριβώς ανεγέρθηκε και το πρώτο Μνημείο Πεσόντων του χωριού. Ακριβώς απέναντι και στην ίδια πλατεία ανεγέρθηκε στα 2001 και το Μνημείο του Καπετάν Χάψα και των 63 Συκιωτών που έπεσαν ηρωικά στη μάχη των Βασιλικών, ενώ από τον Ιούνιο του 2021 η συγκεκριμένη πλατεία έλαβε την ονομασία <<Πλατεία Ηρώων>>.
Ταξιδεύοντας νοτιοανατολικά της Συκιάς συναντάμε το Κριαρίτσι. Εδώ το 1997 εντοπίσθηκε αρχαιολογικός χώρος και οι ανασκαφικές έρευνες αποκάλυψαν νεκροταφείο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού (3100-2000 π.Χ.), το οποίο ανήκει σε διπλανό οικισμό της ίδιας εποχής. Το νεκροταφείο αποτελεί μοναδικό παράδειγμα στον ευρύτερο χώρο της Μακεδονίας, τόσο ως προς την κατασκευαστική του δομή, όσο και ως προς την πρακτική ταφής που είναι και εδώ η καύση των νεκρών.
Ακολουθώντας τη διαδρομή συναντάμε το Καλαμίτσι, έναν τουριστικό οικισμό.
Στη συνέχεια και νοτιοδυτικά της Συκιάς συναντά κανείς το Πόρτο Κουφό και την Τορώνη. Το Πόρτο Κουφό που αναφέρεται και από τον Στράβωνα σαν ο «Κωφός λιμήν», θεωρείται το πιο φυσικό λιμάνι της Ελλάδας! Κατά την περίοδο της Κατοχής υπήρχε εδώ βάη των Γερμανών..
Η Τορώνη, πέραν των όμορφων παραλιών της, είναι γνωστή και για την αρχαία ιστορία της. Κατά τη Μυθολογία, η Τορώνη ήταν σύζυγος του Πρωτέα, γιου του Ποσειδώνα και τα παιδιά της σκοτώθηκαν όταν προκάλεσαν σε μάχη τον Ηρακλή. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα ανασκαφών, διαπιστώθηκε ότι ο χώρος κατοικείται συνέχεια από το τέλος της Νεολιθικής Εποχής (3100 π.Χ.) έως και τις μέρες μας. Η αρχαία πόλη της κλασικής εποχής δημιουργήθηκε από εποίκους με καταγωγή από τη Χαλκίδα (8ος αιώνα π.Χ.) και σύντομα κατέστη μια από τις σημαντικότερες πόλεις όχι μόνο στη Σιθωνία αλλά και σε ολόκληρη τη Χαλκιδική. Κατά την κλασική περίοδο (4ος – 5ος αιώνας π.Χ.) πιθανότατα κατείχε νομισματοκοπείο και κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου (431 – 404 π.Χ.) αποτέλεσε το <<Μήλο της Έριδος>> μεταξύ των Αθηναίων και των Σπαρτιατών, όπως ακριβώς μας περιγράφει εκτενώς και με πολύ παραστατικότητα ο Θουκυδίδης στο 4ο και στο 5ο βιβλίο των Ιστοριών του.
Δ. Δ. ΣΑΡΤΗΣ
Η Σάρτη με τις γύρω παραλίες της (Αχλάδα, Πλατανίτσι, Πορτοκάλι-Καβουρότρυπες, Αρμενιστής), αποτελεί έναν πανέμορφο τουριστικό προορισμό! Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι ο τουρισμός, καθώς και η γεωργία και η αλιεία. Στον οικισμό λειτουργούν Νηπιαγωγείο και Δημοτικό Σχολείο. Κάθε χρόνο κατά τον εορτασμό της Παναγίας στις 15 Αυγούστου, το χωριό πανηγυρίζει (στον ιερό ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου) και ρίχνονται πυροτεχνήματα στην παραλία. Η παραλία αυτή βραβεύτηκε το 2004-2005 από τον ιστοχώρο “thalassa.gr” ως μία από τις 10 καλύτερες στην Ελλάδα. Η ποδοσφαιρική ομάδα του χωριού ονομάζεται «Α.Ο. Σάρτης», ενώ ο πολιτιστικός σύλλογος του που ιδρύθηκε το 1984 έχει την ονομασία «Αφησιά». Η Σάρτη αποτελεί προσφυγικό χωριό. Πιθανότατα στη θέση της βρισκόταν η αρχαία ομώνυμη πόλη, μέλος της τότε Αθηναϊκής Συμμαχίας, την οποία αναφέρει και ο Ηρόδοτος ως μέρος από όπου πέρασε ο Ξέρξης κατά την κάθοδό του στον νότιο ελληνικό χώρο. Δεν είναι γνωστό πότε και γιατί καταστράφηκε. Σε νεότερη εποχή, τον 14ο αιώνα αναφέρεται ως αρσενικό (ο «Σάρτης») και ήταν κτήμα της Μονής Ξηροποτάμου, με το μετοχικό κτίσμα να οικοδομείται το 1867. Κατά τον 20ό αι. και έπειτα από τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, κάτοικοι από το μικρό νησί Αφησιά στη Θάλασσα του Μαρμαρά, εγκαταστάθηκαν στον οικισμό και η αρχική ονομασία του ήταν «Νέα Αφησιά>> και μερικά από τα παραδοσιακά σπιτάκια που έκτισαν οι κάτοικοι όταν πρωτοήρθαν, σώζονται μέχρι και σήμερα.
